|
|
- Današnji grad
Kozarska Dubica smjestio se među lokalitetima na
kojima je ranije bivao kroz istoriju.
Dubica se ugnijezdila na desnoj obali Une, na 150 m
nadmorske visine, 14 km od ušća Une u Savu.
Poluokružuju je rasuti grozdovi njenih 61 sela. Oni
zajedno čine pejzažnu i administrativnu cjelinu -
Opština Kozarska Dubica, smještenu na
sjeverozapadnim padinama Kozare i sjeveroistočnim
padinama Prosare, na površini od 499 km2.
Ravničarsko zemljište zauzima 60% ukupne površine,
dok je ostali dio brežuljkast sa blagim padinama. U
suštini, ovaj kraj se nalazi u donjem toku rijeke
Une i srednjem toku Save.
Istorija je kroz ove predjele tutnjala ratovima,
civilizacije poništavale jedna drugu, pa je ostalo
malo tragova od prošlosti ovog kraja. Lokaliteti i
nešto podataka govore da je ovaj prostor od
pamtivjeka bio naseljavan.
Godine 1975. otkriveno je u Čitluku praistorijsko
naselje starijeg i srednjeg perioda željeznog doba.
Iskopavanjem su pronađene nastambe sa kalotastom
peći i otvorskim ognjištem, keramika, predmeti od
bronze, češljevi od kosti i noževi
Zaštitni bedem pod zemljom okružuje cijeli plato
Gradine. Kod Platine na Grobljicu pronađena je i
praistorijska metropola.
Šest km uzvodno od Dubice, na obali Une otkriveno je
prostrano naselje iz Rimskog doba na površini od 5
hektara. Istraživanja su vršena 1973. Godine.
Otkopani su temelji građevina veličine 45 / 30 m.
starija faza gradnje je iz drugog vijeka, a mlađa iz
trećeg ili četvrtog vijeka nove ere.
Selo Strigova je jedan period trećeg vijeka bio
stolni grad u kome je stolovao kralj Jeronim. On je
išao u Rim, Atinu i Jerusalim da izučava filozofiju
i matematiku. Po povratku u Strigovu isklesao je
obelisk visine 5 m u koga je uklesao citate iz
Biblije. Ovaj obelisk je stajao sve do 1956. Godine.
Njegovi ostaci vidljivi su i danas.
Poslije propasti Rimskog carstva, prostor između
rijeke Une i Vrbasa naseljavaju slovenska plemena.
Od 930. godine ovo područje doživljava veliki uspon.
Tada je i nastao veliki grad Dubica koji je zauzimao
područje današnjih sela Draksenić, Međeđa, Demirovac
sa centrom u današnjem selu Donja Gradina. Ovaj grad
je cvjetao sve do 1242. Godine, kada su ga razorili
Mongoli pod vođstvom Batu-kana. Istorija je ovde sve
sravnila sa zemljom.
Građevina nad građevinama, svjetlost nad svjetlošću
je manastir Moštanica koji je nadživio sav
istorijski tutanj. On zauzima posebno mjesto među
manastirima Srpske pravoslavne crkve. Manastir se
nalazi na 202 m nadmorske visine u dolini rijeke
Moštanice, u padini Male Gradine, pod Kozarom.
Udaljen je 12 km od Kozarske Dubice, čuvan
svjetlošću i mirisom stoljetnih lipa, moštima,
monasima i likom velikomučenika i sveca đakona
Avakuma koji se zamonašio u ovom manastiru.
Po nekim izvorima i polabskoj teoriji o porijeklu
Srba, ovaj manastir je mogao nastati u osmom vijeku,
kada i manastir sv. Đurđa u Marinima (tromeđa
opština Prijedor, Novi Grad, Kozarska Dubica) i
manastir u strigovi.
Legenda kaže da je manastir Moštanica nastao u
jedanaestom vijeku. U manastiru se i danas čuva
kopija ključa manastirskih dveri sa brojem 1111.
Manastirska crkva je sagrađena od bijelog tesanog
kamena, u krupnim i finim kockama, vađenim u selu
Vojskova i stijenama vađenim iznad samog manastira.
Manastir je kroz vijekove deset puta razaran i isto
toliko puta obnavljan. U njemu su se učila pismena,
prepisivala Jevanđelja i dugo vremena pri njemu je
radila manastirska škola, manastir je danas duhovno
središte cijelog Potkozarja.
U ranom srednjem vijeku ovde se rasprostirala
dubička županija. Ovo područje pada pod turku vlast
1538. Godine. Od tog perioda pa do okupacije Bosne i
Hercegovine od strane Austro-Ugarske, 1878. godine
ovo područje je, s kraćim periodima bilo pod turskom
vlašću.
Godine 1878. ono pada pod Austro-Ugarsku vlasti
ostaje u njenom sastavu sve do prvog svjetskog rata
1918. godine, kada je stvorena prva zajednička
država jugoslovenskih naroda – Kraljevina Srba,
Hrvata i Slovenaca.
Plitajući i lutajući grad Dubica se zaustavio na
današnjem mjestu, sam između sebe-svojih bivših
mjesta: Donje Gradine, Male Gradine, Gornje Gradine,
Strigove i Suvaje. Krvavo je zaradio svoje ime u
praslovenskoj riječi dub (hrast) i riječi dubica
(čamac iskopan u hrastovom deblu).
Dubica se spominje 930, 1197, 1242. Godine, a
kasnije kroz istoriju još češće.
Današnji grad Dubicu, a naročito njegov centar,
sagradili su Srbi, trgovci i zanatlije.
OPŠTINA KOZARSKA DUBICA
Opština Kozarska Dubica smještena je na sjeveru RS,
odnosno BiH i zauzima površinu od 499 km2. Opština
graniči, sa sjevera, prirodnom granicom rijekom
Unom, sa Republikom Hrvatskom, sa zapada sa opštinom
Srpska Kostajnica, sa istoka sa opštinom Gradiška i
sa juga sa opštinom Prijedor.
Poslednji službeni popis stanovništva vršen je 1991.
god., ali zbog izbijanja rata tadašnji republički
zavod za statistiku SR BiH nije publikovao
sistematizovan pregled podataka prema popisu. Podaci
o broju stanovnika koji se danas iznose za
poslijeratni period su samo okvirni, jer nije
izvršen precizni popis uslijed velikih migracija
stanovništva i nedostataka materijalnih sredstava.
Stanovništvo opštine raspoređeno je u 61 naselje, od
čega 1/3 živi u optinskom centru. Ukupan stambeni
fond na području opštine, prema popisu iz 1991. god.
iznosio je 11.103 stambene jedinice, čija je ukupna
površina iznosila 861.590 km2. Prema istom popisu
odnos stanova u individualnoj i društvenoj sredini
bio je 91,6 % prema 8,4 %.
Opremljenost komunalnom infrastrukturom je
neujednačena. Najpovoljnija situacija je u
opremljenosti električnom energijom (preko 95%), dok
je najlošja u opremljenosti kanalizacijom. Problem
opremljenosti kanalizacijom, kao i problem
vodosnabdijevanja i grijanja, aktuelni su i danas
kao i najveći problem opremljenosti stanova
instalacijama komunalne infrastrukture.
Osnovna aktivnost stanovništva prije rata, a i sada,
je poljoprivredna proizvodnja. Međutim,
poljoprivreda je većinom u funkciji snabdijevanja
stanovništva hranom, a manje u funkciji trajnog
povećenja dohotka. U privatnom sektoru poljoprivrede
ostvarivano je 18,9 % društvenog proizvoda. Prije
rata 30 % stanovništva zavisilo je direktno od
poljoprivredne aktivnosti.
Značajno je pomenuti da je opština prije rata, a i
danas, imala razvijenu infrastrukturu koja zahtijeva
pozamašna sredstva za njeno održavanje, kao što su :
U oblasti vodosnabdijevanja: izvorišta pitkom vodom
u Međeđi, Đolovima i rezervorari pitke vode na
Krivdića Brdu i Klikovcima sa transportnim
cjevovodnim sistemom 4000 mm u dužini od 15 km, te
distributivnim cjevovodnim sistemom primarna i
sekundarna mreža u dužini od 90 km
U oblasti elektrosnabdijevanja: radna jedinica
“Elektrodistribucija” koja održava elektro sistem od
110 i 220 kv, te distributivnu mrežu koju čine:
desetkilovatni vod, podzemna mreža u dužini od 85
km, i nadzemna mreža u dužini od 10
km;dvadesetkilovatni vod; nadzemna mrža od 104 km i
podzemna mreža od 3 km.
U oblasti telekomunikacije djeluje Radna Jedinica
Tranzitni Telekom Kozarska Dubica sa područnim
radnim jedinicama u Knežici, Johovi, Međuvođu,
Sreflijama i Demirovcu. Izvršeno je podzemno
kabliranje od Prijedora do Dubice. Uglavnom, mjesna
područja pokrivena su telefonskom mrežom.
Privreda opštine Kozarska Dubica zasniva se na više
privrednih grana od kojih su najznačajnije:
poljoprivreda, šumarstvo, vodoprivreda, prerada
drveta, tekstilna, metaloprerađivačka i prehrambena
industrija, građevinarstvo, saobraćaj i veze,
trgovina, ugostiteljstvo, zanatstvo,
stambeno-komunalne djelatnosti, finansijske i druge
usluge.
|
|
|
